تبلیغات
حیوان - درس
پنجشنبه 11 آذر 1389

درس

• نوشته شده توسط: علی طهماسبی

فصل 3 – موج

كلمه ی موج را بسیار شنیده اید. با شنیدن این كلمه، معمولاً موج های دریا به یادتان می آید،‌اگر چه ممكن است موجهای صوتی، نورانی و رادیویی نیز برای شما نام آشنایی است. به حركتهای رفت و برگشتی مثل حركت آونگ، حركت نوسانی می گویند و جسم در حال نوسان را نوسانگر می نامند.



  دوره یا زمان یك نوسان :

در حركت نوسانی به مدت زمانی كه طول می كشد تا نوسانگر یك نوسان انجام دهد، دوره می گوئیم. دوره با نماد T نشان داده می شود. برای مثال اگر یك بار حركت رفت و برگشت فنر 2 ثانیه طول بكشد، می گوئیم دوره فنر، یعنی زمان یك نوسان فنر 2 ثانیه است. هر چه نوسانگری تندتر نوسان كند، زمان هر نوسان آن كوتاه تر می شود.برای مثال اگر وزنه ی آویخته شده به فنر جرم كمتری داشته باشد، این نوسانگر تندتر نوسان می كند و دوره نوسان آن كمتر می شود.  



  بسامد یا فركانس :

به تعداد نوسان هایی كه یك نوسانگر در مدت یك ثانیه انجام می دهد، بسامد یا فركانس می گویند. بسامد را با نماد F نشان می دهند. هر چه نوسانگری تندتر نوسان كند، بسامد نوسان آن بیشتر است. برای مثال بسامد بال زدن مگس از كبوتر بسیار بیشتر است. به این ترتیب می توان نتیجه گرفت كه با تندتر شدن نوسان،‌زمان هر نوسان كم تر وبسامد آن بیشتر می شود. یكای بسامد، هرتز است. مثلاً اگر نوسانگری در هر ثانیه 10 ثانیه انجام دهد، فركانس نوسان آن 10 هرتز است.  

تولید موج :

اگر سنگ كوچكی را در آب آرام استخر یا بركه ای بیاندازید، در محل برخورد با آب، دایره ای تشكیل می شود كه شعاع آن به تدریج افزایش می یابد. به عبارت دیگر در سطح آب «تك موجی» تشكیل می شود كه به صورت دایره به همه ی جهت ها منتشر می شود.

 

آیا تا به حال تماشاچیان فوتبال را مشاهده كرده اید كه موج ایجاد كرده اند؟ حلقه های فنر نیز مانند تماشاچیانی كه موج می سازند، عمل می كنند. حلقه های فنر در مكان خود حركت نوسانی انجام می دهند بدون آنكه از محلی به محل دیگر منتقل شوند.
موج های سطح آب نیز به همین ترتیب ایجاد می شوند. یعنی ذرات آب، بدون آن كه منتقل می شوند. در جای خود بالا و پایین می روند و در سطح آب تغییر شكلی ایجاد می كنند كه همان موج است.
جابه جایی موج در یك محیط را انتشار موج می نامیم. وقتی موجب در یك محیط ،‌مثلاً در سطح آب یا در طول فنر،‌منتشر می شود. به هر ذره از محیط كه می رسد،‌آن ذره را وادار به حركت نوسانی می كند. بدون آن كه ذره ،‌همراه موج،‌از جایی به جای دیگر انتقال یابد.

 



  مشاهده كنید ص 43
در ظرف نسبتاً بزرگی آب ریخته و روی آن توپ سبكی و كوچكی را قرار دهید. بعد از آن كه آب و توپ به حالت سكون درآمدند، با انگشت خود ضربه های متوالی،‌در راستای عمود بر سطح آب وارد كنید و حركت توپ را مشاهده كنید.
الف) آیا توپ در راستای افقی در سطح آب جابه جا می شود؟ آیا به شما نزدیك می شود یا از شما دور می شود؟
ب) آیا توپ در راستای عمودی بالا و پایین می رود؟

الف- توپ در راستای افقی جابجا نمی شود و فاصله آن از دست ما ثابت می ماند.
ب – در راستای قائم توپ بالا و پائین می رود یعنی وقتی موج به توپ می رسد آن را وادار به نوسان می كند.
 



  مشخصات موج :

موج در هر محیط ، با سرعت معینی منتشر می شود كه به آن سرعت انتشار می گوئیم .
سرعت انتشار موج در یك محیط به جنس و دیگر مشخصات آن محیط بستگی دارد. مثلاً سرعت انتشار موج بر سطح آب حدود 5 متر بر ثانیه است. همچنین یكی از مشخصات موج بسامد آن است. برای ایجاد دو محیط، مثلاً در آب، باید با بسامد معینی به یك نقطه از سطح آب ضربه های متوالی وارد كنیم. یا در فنر باید یك سرفنر را با بسامدی به نوسان درآوریم. به جسمی كه در یك محیط ایجاد می كند، چشمه موج گفته می شود. مثلاً بلندگوی رادیو كه در حال پخش صورت است، یك چشمه ی موج است.
مشخصه های دیگر موج ،‌طول موج نام دارد. اگر بر سطح آب، ضربه های پی در پی و منظمی وارد كنیم، قطاری از امواج تولید می شود كه فاصله ی هر دو برجستگی (قله موج) پیاپی یا فاصله ی هر دو فرورفتگی (قعر موج) پیاپی را طول موج می نامند.

 


  موج و انرژی

موج با خود انرژی حمل می كند. یعنی با حركت خود،‌انرژی را از ذره ای به ذره ی دیگر انتقال می دهد. به بیان دیگر، ذره های محیط با حركت نوسانی خود، انرژی را از ذره ای به ذره ای دیگر در محیط پیش می برند. در فعالیت توپ و آب، وقتی موج به توپ می رسد، آن را روی بالا و پایین می برد، یعنی حركت توپ به این دلیل است كه موج در هنگام رسیدن به توپ، به آن انرژی منتقل می كند.  

یكی از ساده ترین راه ها برای برقراری ارتباط با دیگران صحبت كردن است. صدای ما توسط موج های صوتی به دیگران انتقال می یابد. هر صوتی دارای انرژی است و به صورت موج از چشمه ی صوت انتشار می یابد. موج های صوتی شبیه موج هایی است كه با فشردن و رها كردن حلقه های فنر در آن منتشر می شوند.
وقتی یك چشمه صوت،‌مثلاً تارهای صوتی در صخره انسان یا سیم ها یك تار،‌به نوسان در می آید. ذرات هوای مجاور خود را نیز وادار به نوسان می كند و این نوسان از یك ذره به ذره ی دیگر منتقل می شود تا سرانجام صدا از چشمه صوت به گوش ما برسد.
موج صوتی و تمام موج های دیگری كه از آن ها نام بردیم، مانند موج سطح آب یا موج فنر، برای انتشار به یك محیط مانند هوا، آب یا فنر نیاز دارند كه توسط ذره های آن محیط،‌منتشر می شوند. این گونه موج ها را امواج مكانیكی می نامند.
موج صوتی را باید توسط یك جسم مرتعش تولید كرد. به هر جسمی كه صوت تولید كند چشمه ی صورت می گوئیم. ضجره ی انسان یك چشمه ی صوت است و هر كس با عبور دادن هوا از حنجره ی خود، تارهای صوتی آن را به ارتعاش در می آورد. ارتعاش تارهای صوتی صوت را به وجود می آورد. در واقع ارتعاش تارهای صوتی،‌به مولكول های هوا انرژی منتقل می كند و موج صوتی تولید می شود.



  تفسیر كنید ص 47
اگر یك بلندگوی كوچك را زیر سرپوش شیشه ای قراردهیم و آن را به جریان برق وصل كنیم تا صدا تولید كند، سپس هوای زیر سرپوش را به وسیله ی تلمبه ی تخلیه به تدریج خارج كنیم. مشاهده می كنیم كه صدای بلندگو به تدریج كم می شود تا زمانی كه دیگر تقریباً صدایی را نمی شنویم . چرا؟

علت آن است كه صوت در خلاء منتشر می شود، اگر صدای ضعیفی گاهی شنیده شود از راه تماس بدنه بلندگو با كف پوش،‌یا میز یا چیز دیگر است.  



  فروصوت،‌ فرا صوت :

انسان می تواند موج های صوتی ای كه بسامد آن ها حدوداً بین 20 تا 20000 هرتز باشد را بشنود. یعنی برای آن كه صوتی روی گوش انسان اثرگذارد و شنیده شود، باید بسامد آن در این محدوده باشد. به این محدوده محدوده شنوایی انسان گفته می شود. به صوت هایی كه بسامد آن ها كم تر از 20 هرتز باشد فروصوت می گویند. فروصوت روی گوش انسان اثر شنوایی ندارد یعنی شنیده نمی شود. به صوت هایی كه بسامد آن ها از 20000 هرتز بیشتر باشد فراصوت گفته می شود. فراصوت نیز مانند فروصوت برای انسان قابل شنیدن نیست.
امروزه فراصوت و استفاده از آن در صنعت پزشكی اهمیت بسیار دارد و به خصوص در پزشكی، به علت آن كه فراصوت روی بافت های بدن انسان اثرهای تخریبی پرتوهای X را ندارد. بسیار مورد توجه است. به عنوان مثال از فراصوت برای بررسی جنین در بدن مادر و اطلاع از وضعیت و اطمینان از سلامتی آن استفاده می شود.

 

موج های فراصوت كه از ناحیه شكم به درون بدن فرستاده می شوند از مرزها و فصل مشترك بین بافت ها و اعضای داخلی بدن، بازتاب شده و پس از خروج از بدن وارد گیرنده می شود و در گیرنده به موج های الكتریكی تبدیل شده و روی صفحه ی نمایشگر، تصویری را به وجود می آورد كه در صورت لزوم،‌یك دستگاه چاپگر آن را چاپ می كند.
این عمل بسیار شبیه عمل عكس برداری با دوربین عكاسی است . موج های نورانی كه توسط نور افكن به صورت مشخص یا به موضوع عكس برداری می تابد. پس از بازتاب وارد دوربین شده و روی فیلم ، تصویر تشكیل می دهد.

 



  اطلاعات جمع آوری كنید: ص 48
1 – بعضی از حیوانات، بر خلاف انسان،‌قادر به شنیدن فراصوت و فرو صوت هستند. تحقیق كنید كه كدامیك از حیوانات فروصوت را می شنوند و كدامیك قادر به شنیدن فراصوت هستند.
2 – آیا حیواناتی را می شناسید كه از این صوت ها استفاده دیگری كنید؟

فراصوت : خفاش و گراز ماهی – فروصوت : اسب و حشراتی چون عنكبوت كه ده دقیقه قبل از وقوع زلزله امواج طولی را حس می كنند.
خفاش با ایجاد فراصوت و گوش دادن به بازتاب آن مانع را شناسایی می كند.
 



  موج های الكترومغناطیسی:

موج های رادیویی و موج های نورانی از یك نوع هستند و به آن موج های الكترومغناطیسی می گویند. موج های الكترومغناطیسی از بسامد بسیار بالا (طول موج بسیار كوتاه كه پرتوهای گاما نام دارند) تا بسامدهای بسیار كم (طول موج های بسیار بلند كه موج های رادیویی نام دارند) را شامل می شوند.
این موج ها نیز مانند موج های دیگری چون موج های صوتی، با خود انرژی حمل می كنند. می دانید كه خورشید منبع اصلی انرژی بر روی زمین است. این انرژی توسط امواج نوری كه خود نوعی موج الكترو مغناطیسی هستند از خورشید به زمین می رسد.
مومج های الكترومغناطیسی بر خلاف موج های صوتی، از خلاء نیز می گذرند. سرعت انتشار آن ها نسبت به سرعت انتشار موج های صوتی بسیار بیشتر است.
موج های الكترومغناطیسی را بر حسب بسامد كاربرد آن ها نامگذاری می كنند. به این گستره طیف موج های الكترومغناطیسی می گویند.

 



  اطلاعات جمع آوری كنید. ص 49
تحقیق كنید كه از پرتوهای :
الف) گاما
ب) ایكس
پ) فروسرخ
ت) رادار
چه استفاده هایی می شود؟

الف) از پرتو گاما در فیزیوتراپی و بمباران غده های سرطانی
ب) از پرتو ایكس در رادیو گرافی و رادیوسكوپی و عكس برداری از قطعات صنعتی جهت اطمینان از سالم بودن
پ) از فروسرخ به كمك دوربینهای فروسرخ (مادون قرمز) جهت شناسایی
ت) از پرتوهای رادار جهت ارتباط و شناسایی
 



  ارتباطات :

در قرن اخیر به علت پیشرفت علم و صنعت و ساخت و استفاده از وسیله های پیشرفته، فناوری ارتباطات پیشرفت فوق العاده ای كرده بطوری كه امروزه استفاده از تلفنهای معمولی و همراه كاری بسیار عادی شده است.
ارسال پیام ها تصویری از هر نقطه زمین به نقطه ی دیگر، توسط ماهواره ها به راحتی انجام می گیرد. آنتن های زمینی، پیام های تصویری را به ماهواره ارسال می كنند ماهواره این پیام ها را به آنتن هایی كه در ایستگاههای زمینی كه دو طرف دیگر زمین نصف شده است ارسال می كند.

 


  سؤالات متن فصل 3 : 1 – منظور از دوره چیست؟

مدت زمانی كه طول می كشد تا جسم یك نوسان كامل انجام دهد. (زمان رفت و برگشت)  



  2 – در امواج سطح آب آیا جهت ارتعاش عمود بر انتشار است یا هم جهت هستند؟

جهت ارتعاش عمود بر جهت انتشار است  



  3 – منظور از سرعت انتشار چیست؟ ویكای آن را بیان كنید.

مسافتی را كه موج درواحد زمان طی می كند ویكای آن متر بر ثانیه است  



  4 – موج چگونه انرژی را حمل می كند؟

موج با حركت خود انرژی را از ذره ای به ذره ی دیگر انتقال می دهد  



  5 – موجهای الكترومغناطیسی چه نوع موجهایی هستند؟

موجهایی هستند كه از بسامد بسیار بالا تا بسامد پایین را شامل می شوند.  



  6 – موجهای رادیوی كدامند؟

موجهای الكترومغناطیسی هستند كه طول موج بلند و بسامد بسیار پایین دارند.  



  7 – انسان در زمانهای قدیم از چه راههایی با هم ارتباط برقرار می كردند؟

بوسیله چاپارها – علامت دادن دود آتش – روشن و خاموش كردن چراغ  



نوشته شده در چهارشنبه 5 آبان 1389 ساعت 12:38 ق.ظ توسط ضا موسی زاده نظرات 2 | |



قالب جدید وبلاگ پیچك دات نت


كد


نظرات() 



What is a heel lift?
دوشنبه 30 مرداد 1396 10:04 ق.ظ
I'm not sure why but this web site is loading incredibly slow for me.

Is anyone else having this problem or is it a problem on my end?
I'll check back later and see if the problem still exists.
What do you do for a sore Achilles tendon?
یکشنبه 15 مرداد 1396 11:08 ب.ظ
Hi there very nice blog!! Guy .. Excellent .. Wonderful ..
I'll bookmark your blog and take the feeds additionally?

I'm satisfied to seek out a lot of useful info right here in the post, we need develop extra techniques on this regard, thanks for sharing.
. . . . .
hep c foot pain
چهارشنبه 7 تیر 1396 08:09 ب.ظ
I leave a comment each time I appreciate a post on a site
or I have something to valuable to contribute to the conversation. It is a result of the fire communicated
in the post I read. And after this article حیوان -
درس. I was excited enough to post a thought :
) I actually do have some questions for you if it's
allright. Is it simply me or do a few of these remarks
look as if they are coming from brain dead folks? :-P And, if you are writing on additional places,
I would like to follow you. Could you make a list
all of your social pages like your Facebook page, twitter feed,
or linkedin profile?
Ariel
پنجشنبه 28 اردیبهشت 1396 01:53 ب.ظ
I leave a leave a response each time I like a post on a website or if I have
something to valuable to contribute to the discussion. Usually it's triggered by
the sincerness displayed in the post I browsed. And on this post حیوان - درس.
I was excited enough to write a comment ;-) I actually do have some questions for you if it's okay.
Could it be only me or does it look like some of the remarks come across like
left by brain dead folks? :-P And, if you are posting on other online social
sites, I would like to follow everything fresh you have to post.
Would you list all of all your social sites like your twitter feed, Facebook page or linkedin profile?
BHW
شنبه 2 اردیبهشت 1396 03:32 ق.ظ
I think the admin of this site is in fact working hard in favor of
his site, since here every information is quality based stuff.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر